Archeologen hebben in Leuven de restanten van een oude stadspoort gevonden. Op het eerste gezicht niets bijzonders, maar ín die stadspoort zat ook eeuwenlang een universiteitsgevangenis. Studenten of ­docenten die de wetten van de unief overtraden, vlogen in het cachot. “En dat kon van alles zijn. Van rustverstoring in de kerk, over het bezoek aan bordelen, tot uitgevochten duels”, zegt archivaris van de KU Leuven Mark Derez.

Hadden ze maar niet het rokje van het dienstmeisje moeten optillen, het groepje rechten­studenten dat op 2 juni 1712 naar herberg De Schure buiten de Leuvense stadsmuren trok. Getuigen verklaarden dat de baldadige jongeren het meisje in het openbaar bleven lastigvallen, waarna een korte maar hevige ruzie uitbrak. Voor de rectorenrechtbank was dat reden genoeg om het groepje in de universiteitsgevangenis te gooien.

Vandaag klinkt het onvoorstelbaar, maar de Leuvense universiteit had van bij de oprichting in 1425 tot in de 18de eeuw, toen de Fransen zich ermee kwamen moeien, een verregaande autonomie. Dat be­tekende: geen belastingen betalen aan het stadsbestuur of andere overheid. Maar ook: eigen wetten, een eigen ­ordehandhaving én een eigen gevangenis.

Het zijn de restanten van die gevangenis die archeologen nu hebben blootgelegd. Arbeiders zijn in Leuven bezig met de heraanleg van de Mechelsestraat en onder de straatstenen vonden ze de fundamenten van de Borchtpoort, een deel van de middeleeuwse stadsmuur. Vanaf de vijftiende eeuw gebruikte de universiteit die als gevangenis. “We wisten dat die poort daar ergens stond, maar niet dat er nog iets onder de grond stak”, zegt de bevoegde schepen Carl Devlies (CD&V). “De poort was afgebroken in de achttiende eeuw. Een bijzondere vondst, dus.”

Vriesdood

En of ze in Leuven trots zijn. Afgelopen zaterdag organiseerde de stad een rondleiding, met uitleg van de stads­archeoloog. Zij heeft in elk geval voldoende vertelstof. “Weinigen weten vandaag nog wat zich daar afspeelde”, zegt Mark Derez, archivaris van de KU Leuven.

Het was er alleszins geen pretje, zo blijkt uit een verslag van 1773. De omstandigheden in de gevangenis worden er omschreven als “op het randje van de onmenselijkheid”. Een overheidsambtenaar had vastgesteld dat een jonge student, die al acht tot vijftien dagen was opgesloten, uitgestrekt op de vloer van zijn cel lag. Hij gaf geen teken van leven meer en was bevroren tot op het bot. Eenmaal in een warm huis kwam hij dan toch weer tot leven. Twee anderen jongeren ijsbeerden in lakens gewikkeld van muur tot muur in hun cel, om aan de vriesdood te ontsnappen. Hun water was bevroren, dus moesten ze sneeuw eten om te over­leven.

“Het binnenhalen van de sneeuw was niet eens zo moeilijk, want de universitaire kerkers waren in feite niets meer dan donkere krochten die alle licht en lucht moesten binnenkrijgen langs één enkel gat van zo'n 4 à 5 duim breed en anderhalve voet groot - waarschijnlijk een oud schietgat”, beschrijft de overleden historicus Carl Vandenghoer in een boek over de rectorale rechtbank.

Om misdaden op het spoor te komen, had de oude Leuvense universiteit ook een ­eigen politiemacht. “Aan het hoofd stond de promotor, zo genoemd omdat hij het recht bevorderde of promootte”, zegt Derez. “Doorgaans had die zes helpers of sergeanten. Zij struinden door de stad op zoek naar inbreuken. Het waren vooral de jonge artes­studenten - toen een voorbereidende studie op de hogere faculteiten god­geleerdheid, kerkelijk en bestuurlijk recht, en geneeskunde - die in de rechtbankverslagen voorkomen. In de 15de en 16de eeuw waren die gasten vaak slechts 14 of 15 jaar.”

Geseling of schorsing

Ongeveer om de veertien dagen arriveerde een nieuwe arrestant in de kerker, waar ze gehouden werden in afwachting van de uitspraak. Gemiddeld verbleven ze er acht dagen. Langere gevangenisstraffen moesten ze uit­zitten in kloosters. Andere straffen waren geseling of in het slechtste ­geval: weg­gestuurd worden van de universiteit. De doodstraf voerde de universiteit niet uit. “Voor heel ernstige vergrijpen werden de studenten uitgeleverd aan de rechtbank van de stad”, zegt Derez.

Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookies Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.